Juridisch immobilisme
...

Juridisch immobilismeDe oeverloze debatten over justitie die we dezer dagen beleven, overstijgen zelden het loodgietersniveau. Veelal wordt de discussieruimte vernauwd tot "de problemen die zich stellen". Deze pragmatische Dehaene-uitdrukking (en een afschuwelijk gallicisme) komt er in feite op neer dat problemen zodanig gedefinieerd moeten worden dat zij passen in de overlevingsstrategie van de steunpilaren van het regime. Zo ook wordt het justitiedebat versmald tot een steekspel over benoemingen van rechters of over de stijging van de budgetten voor justitie. Op donderdag 21 november organiseerde de politieke club Nova Civitas in Gent een debatavond over justitie, met als sprekers professor emeritus Jan Gijssels, meester Fernand Keuleneer en VLD-kamerlid Marc Verwilghen. Dit debat oversteeg ruimschoots het hierboven geschetste niveau. Ik veroorloof mij dan ook, op eigen verantwoordelijkheid, voort te borduren op de krachtlijnen ervan. STAKING.Een aantal politici, de PS-ers op kop, laat nu uitschijnen dat het gerecht een oorlog ontketent tegen de politiek om stokken in de wielen te steken bij de noodzakelijke hervorming van het gerecht. De rol van slachtoffer die sommige politici zichzelf aanmeten, is grotesk. In feite moeten de rollen omgedraaid worden. Sinds decennia is het gerecht immers het slachtoffer van het juridisch immobilisme vanwege de politiek. Zoals de huidige CVP-senator Hugo Vandenberghe destijds stelde, is de wetgever "in staking gegaan" wat de algemene gedragsregels voor de burgers betreft en in het vlak van de gerechtelijke instellingen ; Marc Verwilghen heeft het in dit verband over "de trein der traagheid". De trein-metafoor kan gestaafd worden met diverse voorbeelden. De nieuwe wet op het huwelijksvermogensrecht werd in de jaren '50 aanhangig gemaakt in de senaat en pas in 1976 goedgekeurd. De wet op het erfrecht van de langstlevende echtgenoot werd in 1969 ingediend en in 1981 goedgekeurd. Een arrest- Marckx van het Europees Hof in Straatsburg was noodzakelijk om de verouderde wetgeving op het statuut van de natuurlijke kinderen te doen wijzigen in 1987. Ook het beeld van de staking is niet uit de lucht gegrepen. Het Wetboek van Strafvordering dateert van 1878. De organisatie en de onderlinge verhouding van de diverse politiediensten gaat terug op napoleontische principes. Het fameuze artikel 103 van de Grondwet, dat de strafrechtelijke aansprakelijkheid van ministers regelt, is 165 jaar later nog steeds niet aangevuld met een wet ; hierdoor wordt het gerecht bij het minste vermoeden tegen een minister voor een moeilijk dilemma geplaatst : de doofpot of de politieke rel.CONTRAST.Dit juridisch immobilisme vanwege de politiek staat in schril contrast met het legislatief hyperactivisme dat tot uiting komt in de talloze wetten, decreten, KB's en besluiten van de deelregeringen. Voor de onthutsende cijfers terzake verwijzen we graag naar de uitstekende jaarboeken van het Rekenhof. De verklaring voor dit contrast moet gezocht worden in de verder uitdeinende dynamiek van de socialistische welvaartsstaat die in het begin van deze eeuw op gang kwam. De meeste wetgeving sinds het begin van onze eeuw betreft immers geen algemene gedragsregels voor de burgers, maar het toekennen van specifieke groepsprivileges aan bepaalde categorieën. Het begon met speciale beschermingsmaatregelen voor de industriearbeiders, om geleidelijk uit te groeien tot wat de Italiaanse rechtsfilosoof Bruno Leoni de legal warfare noemt van groepen tegen groepen. Deze legal warfare ontaardt dikwijls in een platvloers afkopen van stemmen. Bij de sluiting van RMT in Oostende beloofde vice-premier Vande Lanotte aan de afgedankte arbeiders prioriteit bij de tewerkstelling in andere overheidsbedrijven. Omdat deze werknemers toevallig in het kiesarrondissement van de vice-premier wonen, worden zij positief gediscrimineerd ten nadele van andere werklozen. In een dergelijke legal warfare is geen plaats voor de klassieke justitie met haar nadruk op algemene regels, gelijkheid van de partijen en prioriteit van de rechtvaardigheid boven het groeps- of individueel belang. Vandaar dat men justitie laat vervallen als een verwaarloosd monument. WOLVEN.Zolang er geen brede consensus groeit over de afbouw van het sociaal-etatisme met zijn collectieve corruptiemethodes, is het twijfelachtig of justitie op een stabiele wijze hervormd kan worden. Francis Bacon, de beroemde zestiende-eeuwse jurist en wetenschapper, zei ooit : "It is because of justice that man is a god to man and not a wolf". In een politiek systeem dat mensen als groepen tegen elkaar opzet arbeiders tegen werkgevers en zelfstandigen, vrouwen tegen mannen, ouders tegen kinderen, gepensioneerden tegen actieven, Vlamingen tegen Walen, binnenkort homo's tegen hetero's moeten wij bescherming zoeken binnen een wolvenhorde en ons aan de discipline ervan onderwerpen. Het goddelijke in de mens krijgt geen kans. BOUDEWIJN BOUCKAERT Prof. dr. Bouckaert is voorzitter van de vakgroep Grondslagen van het Recht, faculteit Rechtsgeleerdheid, Universiteit Gent.