Politiek werkt altijd op twee niveaus. Er is het directe, pragmatische niveau van de strijd om de macht: welke partij de verkiezingen wint, wie premier, dictator of koning wordt. Maar er is ook de onderliggende ideeënstrijd: het gevecht tussen rechts en links, tussen liberalisme en autocratie. Af en toe komen die beide politieke lagen op een opzienbarende wijze samen, zoals in Frankrijk in 1789, Rusland in 1917, Oost-Europa in 1989 en misschien ook wel de Arabische wereld in 2011. Vaker is het echter zo dat de gezichten sneller veranderen dan de theorieën, vooral in democratieën.
...

Politiek werkt altijd op twee niveaus. Er is het directe, pragmatische niveau van de strijd om de macht: welke partij de verkiezingen wint, wie premier, dictator of koning wordt. Maar er is ook de onderliggende ideeënstrijd: het gevecht tussen rechts en links, tussen liberalisme en autocratie. Af en toe komen die beide politieke lagen op een opzienbarende wijze samen, zoals in Frankrijk in 1789, Rusland in 1917, Oost-Europa in 1989 en misschien ook wel de Arabische wereld in 2011. Vaker is het echter zo dat de gezichten sneller veranderen dan de theorieën, vooral in democratieën. Van de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad is David Cameron van Groot-Brittannië de enige regeringsleider die er (min of meer) zeker van kan zijn dat hij aan het einde van het jaar nog aan de macht is. Barack Obama en Nicolas Sarkozy staan voor presidentsverkiezingen die ze wel eens kunnen verliezen. Dimitri Medvedev heeft het Russische presidentschap al teruggegeven aan Vladimir Poetin. Intussen maken in China Hu Jintao en Wen Jiabao zich op om begin 2013 het president- en premierschap over te dragen aan Xi Jinping en Li Keqiang. Er staat heel wat op het spel. Meer zelfs als we ook de strijd om het gedachtegoed in aanmerking nemen. In de jaren negentig, nadat de Sovjet-Unie bedwongen was, was het bon ton om te spreken van het einde van de geschiedenis en de onvermijdelijke overwinning van het westerse economisch en politiek liberalisme. Het voorbije decennium is echter moeilijker geweest voor al wie een vrijere en opener wereld wenste. 11 september 2001 herinnerde eraan dat een gewelddadige minderheid zich afzet tegen het westerse credo van de vrije democratie. Meer recentelijk nog heeft de financiële crisis in het Westen twijfel gezaaid over de waarde van het liberale kapitalisme, terwijl de aanhoudende opgang van het ondemocratische China zowat een uithangbord werd voor de vermeende kracht van een doelmatig eenpartijstelsel. In 2012 zullen ideeën van allerlei slag waarschijnlijk nog krachtiger botsen. In het Westen zal de realpolitik opnieuw duchtig toeslaan naarmate tekorten afgebouwd en moeilijke keuzes gemaakt moeten worden. De strijd zou wel eens kunnen leiden tot een catharsis en heel wat westerse landen dwingen een openbare sector te hervormen die een steeds groter deel van hun economie inneemt en armzalige diensten aflevert. De liberalisering van de markten in Europa kan het pad effenen voor de economische groei die het nodig heeft. De VS zouden eindelijk bereid gevonden kunnen worden hun deficit terug te schroeven. De ideeënstrijd in het Westen kan ook grimmig worden. De herrie in de straten van Londen en Athene in 2011 kan wel eens de voorbode zijn van wat komen gaat. De westerse democratieën zijn echter niet de enige staten die onder vuur liggen, ook de autocratieën worden in het vizier genomen. De Arabische Lente ontzenuwde het denkbeeld dat sommige mensen geen democratie willen. Het gemiddelde inkomen in sommige delen van China stijgt stilaan naar het niveau waarop de Zuid-Koreanen en de Taiwanezen meer vrijheid begonnen te eisen. Wat ten slotte Poetin betreft, heeft het feit dat de kiezers vooralsnog de roofridders van het Kremlin blijven dulden waarschijnlijk meer te maken met de petroleumprijs dan met zijn beleid. Er dient zich dus een ideeënstrijd aan. Het liberalisme, vooral in de opkomende wereld, heeft nog altijd de beste argumenten in handen. Van Sjanghai tot Mumbai en São Paulo hebben overheden die economische restricties opgeheven hebben, hun burgers rijker gemaakt. Maar militarisme, xenofobie en protectionisme zullen verleidelijke opties blijven voor elke politicus die onder druk komt te staan. Het kan een woelig jaar worden. De auteur is hoofdredacteur van The Economist.JOHN MICKLETHWAITMilitarisme, xenofobie en protectionisme zullen verleidelijke opties blijven.