De Trends Gazellen Awards voor de provincie Antwerpen werden gisteren uitgereikt. Het volgende - en tegelijk laatste - Trends Gazellenevenement dit jaar vindt plaats op donderdag 3 april in Rijsel. Dan wordt de Euro Gazelle 2003 bekendgemaakt.
...

De Trends Gazellen Awards voor de provincie Antwerpen werden gisteren uitgereikt. Het volgende - en tegelijk laatste - Trends Gazellenevenement dit jaar vindt plaats op donderdag 3 april in Rijsel. Dan wordt de Euro Gazelle 2003 bekendgemaakt. Voor meer informatie kunt u bellen naar tel. 051 26 64 13 of mailen naar trendsgazellen@roularta.be "A ls het al niet in de grond- wet zou moeten staan, dan zou het op zijn minst nuttig zijn dat de minister van Openbare Werken uit Antwerpen komt," grapt directeur-generaal Luc Luwel van de Kamer van Koophandel en Nijverheid Antwerpen-Waasland. Er valt iets te zeggen voor die boutade. Met alle onderhoudswerken die op stapel staan, mag de Scheldestad zich de komende jaren de titel bouwwerf van Vlaanderen toemeten. "Ga een paar jaar in het buitenland wonen en keer terug, en je zal de stad niet meer herkennen," voorspelt Joost Germis van de studiedienst van het Vlaams-Economisch Verbond. Maar panikeren doet de werkgeversorganisatie niet. "Het wordt moeilijk, maar nog langer uitstellen was onmogelijk geworden. Nu kampen we al met files vanaf Sint-Job, Wommelgem en Haasdonk. We moeten even door deze zure appel bijten, daarna zitten we weer voor een aantal jaren goed." Dreigt een logistieke chaos? Wie Antwerpen zegt, zegt ook haven, en voor een haven is het kunnen afvoeren van goederen minstens even belangrijk als het ontvangen ervan. First things first, is het devies van Patrick Debaere, afdelingshoofd Wegen en Verkeer Antwerpen. "Wij focussen nu op de ring. De impact van die werken op de mobiliteit is zo enorm dat in vergelijking daarmee de Leien klein bier zijn - wat niet wil zeggen dat de horeca daarvan geen hinder ondervindt." Eind oktober 2002 organiseerden de zelfstandigenorganisatie Unizo, het VEV en de plaatselijke kamer van koophandel een ondernemersforum waar werd nagegaan hoe ze de moeilijkheden de baas zouden kunnen. Een les die Debaere en zijn team uit het Nederlandse voorbeeld trokken, waar ze met de A10 West (Amsterdam-Schiphol) en de ring rond Rotterdam ervaring met dergelijke werken hadden. "Je moet de bedrijfswereld er zo snel mogelijk bij betrekken, omdat zij de meeste tijd nodig hebben om hun structuren aan te passen." Niet dat de ondernemerswereld geen andere katten te geselen heeft. Uit de jaarlijkse enquête van de Gewestelijke Ontwikkelingsmaatschappij (Gom) Antwerpen blijkt dat de provincie een moeilijk jaar achter de rug heeft. Hoewel het goederenverkeer in de Antwerpse haven blijft stijgen tot een historische piek van 131,6 miljoen ton, kent de petrochemische sector - die andere troef van de sinjorenstad - een terugval. Getuige daarvan de recente afvloeiingen bij Bayer. De negatieve trend wordt bevestigd door de toename van het aantal faillissementen en werklozen. Sinds september 2001 stijgt de werkloosheid opnieuw, na een bijna continue daling het afgelopen decennium. Vandaag zitten 44.297 Antwerpenaren zonder werk. Dat is 8,1 % van de beroepsbevolking. Ter vergelijking: op het historische dieptepunt, in december 1993, bedroeg dat percentage 15,1 %. In 2002 gingen niet minder dan 1680 vennootschappen over de kop, met een aantal bekende namen zoals Seghers Better Technology Group en Xeikon. In 2001 waren er 'slechts' 1456 faillissementen, in 2000 precies 1375. Frederik Looten, directeur operaties van de Gom Antwerpen: "Met andere woorden: het elan is verdwenen." De problemen blijven niet beperkt tot het arrondissement Antwerpen. Ook Turnhout krijgt klappen. Recentelijk verloor het arrondissement met Brepols zijn boegbeeld uit de grafische sector. Mechelen zendt dan weer tegenstrijdige signalen uit. Looten: "Enerzijds verliest de oude industrie er veld, wat bijvoorbeeld blijkt uit de sluiting van de connectorenproducent FCI en de herstructurering van het transformatorenbedrijf Pauwels. Hier speelt het Sabena-effect mee. Anderzijds groeit het aantal activiteiten in de dienstensector, met ondernemingen zoals Multipharma, Grundig en TDS Belgium. Toch verdwijnen de oude clusters langzaam maar zeker." Opvallend is dat het aantal starters in de provincie Antwerpen daalt. Looten: "Vroeger was een economische laagconjunctuur juist een extra motivatie voor beginnende zelfstandigen. Vandaag durven vele jonge mensen de stap niet aan om een eigen zaak uit de grond te stampen. Daaruit blijkt dat de angst als gevolg van 11 september 2001 toch diepe sporen nalaat. Hetzelfde geldt voor de bestaande bedrijven, die een afwachtende houding aannemen. Ondanks een subsidie van 50 % voor het bekomen van een kwaliteitscertificaat vermindert het aantal aanvragen."Toch blijft de provincie Antwerpen nog altijd goed voor 18 % van het bruto binnenlands product (BBP) van België, evenveel als het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Het afgelopen jaar vond een lichte economische groei van 0,7 % plaats. Dat is beduidend lager dan tussen 1998 en 2000, toen stijgingen van 5 % à 6 % werden genoteerd (zie cijfertabel: Toegevoegde waarde van de Antwerpse economie). "De cijfers moeten niet tot paniek leiden," zegt Looten filosofisch: "Maar het pessimistische sentiment van de bedrijven wijst wel op de nood aan bezinning." De plaatselijke kamer van koophandel wachtte daar niet op om zijn Routeplan 2012 te lanceren . Op vrijdag 28 en zaterdag 29 maart steken zeventig bedrijfsleiders de koppen bijeen om in dertien werkgroepen een actieplan voor de regio op poten te zetten. Luwel: "We willen een blauwdruk maken van de regio, met een analyse van de huidige en toekomstige groeisectoren: dus transport en logistiek, petrochemie en diamant maar ook hoofdkantoren, toerisme en cultuur. Hoe kunnen we ons positioneren in die gebieden, en wat is daarvoor nodig? In 1970 was Antwerpen goed voor 27 % van de Vlaamse tewerkstelling, nu nog voor slechts 22 %. Die trend willen we ombuigen." Volgens de Gom Antwerpen heeft de langzame achteruitgang twee oorzaken: enerzijds het gebrek aan ruimte, anderzijds de mobiliteit. Looten: "Volgens het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen ( RSV) heeft de provincie nood aan meer dan 1000 hectare nieuwe industriezones. Maar na afbakening van de ecologische netwerken (VEN) blijkt er niets voor handen te zijn. De sanering van de oude, vervuilde sites - de zogenaamde brownfields - biedt tijdelijk soelaas, maar is een zeer dure en beperkte oplossing. Zo beslaan Willebroek Noord en Balmatt gezamenlijk slechts 35 hectare. Ook de slechte toestand van het wegennetwerk remt de economische ontwikkeling van de provincie. Gelukkig heeft de overheid met haar Globaal Mobiliteitsplan Antwerpen ( nvdr - het zogeheten Masterplan) nu het startschot voor een indrukwekkend restauratieproject gegeven. Maar tijdens de werken, die wel een paar jaar zullen aanslepen, zal de mobiliteit nog meer verminderen." Dat beseft ook Debaere, maar de regio zal door de zure appel heen moeten bijten. "Nog langer wachten, is spelen met de veiligheid." De ring dateert van 1969, en kreeg in 1977 zijn eerste en tot nu toe enige grote onderhoudsbeurt. Maar anno 2003 is de weg volledig versleten. Vorig jaar zorgde een kapot gereden riooldeksel voor een dag file, goed voor honderdduizenden euro's economische schade. Bij een voorafgaande studie bleek midden vorig jaar dat ook de fundering tot op de draad versleten is. Dus begint de Tijdelijke Vereniging Van Broekhoven-Van Gorp-Wegebo volgend jaar met de heraanleg. Vanaf mei of juni volgend jaar ligt de capaciteit - officieel 'slechts' 200.000 wagens - gedurende 140 werkdagen 30 % tot 40 % lager. En hetzelfde herhaalt zich nog eens in 2005, maar dan gedurende 150 dagen. Elke dag van 6.00 tot 22.00 uur, zeven dagen op zeven. 's Nachts wordt er niet gewerkt, wegens de mindere kwaliteit en om een buffer te hebben wanneer het tijdsschema in het gedrang komt. Op 1 november 2005 moet alles achter de rug zijn. Om de hinder zoveel mogelijk te beperken, hebben de drie partners van het ondernemersforum een reeks werkgroepen in het leven geroepen. "Eigenlijk pakken we de ringproblematiek aan met een spinnenkopstructuur," noemt VEV-adviseur Joost Germis het. Het hoofd van die spin is het Minder Hinder Contactpunt, het lijf het studiebureau dat de Minder Hinder-maatregelen mee moet vormgeven. De linkerpoten zijn de vervoersaanbieders (Wegen en Verkeer, Waterwegbeheerders, NMBS, De Lijn), de rechterpoten bestaan uit de zogenaamde bereikbaarheidsmanagers van iedere doelgroep: bedrijfsleven, onderwijsinstellingen, orde- en verkeershandhavers (een eerste overleg met de gemeentes is gepland op 22 april), en nood- en hulpdiensten (brandweer, ziekenhuizen). Voor elke doelgroep komt er dus een bereikbaarheidsmanager, betaald door de Afdeling Wegen en Verkeer. Die moet naar oplossingen zoeken voor de hinder. Bovendien zal hij tijdens de werken fungeren als een soort crisiscentrum. De privé-sector hoopt de zijne binnen enkele weken aangeworven te zien. Hij zal oplossingen aangereikt krijgen vanuit de zes werkgroepen: collectief vervoer, stadsdistributie, een pool van experts, financiering, vrachtvervoer en ten slotte flexibilisering van de arbeids- en levertijden. Germis: "Na 4 april wordt het zaak om de ideeën te selecteren die het snelst realiseerbaar zijn en het meest effect sorteren." Tegen juni moet het scenario zijn uitgeschreven. Een jaar later volgt de test. "De overheid heeft geld vrijgemaakt voor het Minder Hinder-programma", zegt Debaere, zonder zich op een bedrag te willen vastpinnen. Dat komt bovenop de 98,5 miljoen euro die naar de aannemers gaat. Voor zijn afdeling is heel de ring een innovatief project geweest. Voor de communicatie met de betrokkenen, voor de kwaliteit - zo moesten de aannemers op voorhand een draaiboek maken over wat er gebeurt bij een probleem, en is er permanent een crisisteam van experts stand-by - en voor de financiering. "Omdat die termijnen zo belangrijk zijn - oorspronkelijk gingen we uit van 165 en 273 kalenderdagen - is er een vrij zware boeteclausule (0,5 % van de totaalsom of 427.000 euro) bij elke dag uitstel. Maar per dag dat de werken eerder worden opgeleverd, betalen we ook dat bedrag aan hen, als beloning."Dat het voor sommige zaken niet vijf voor, maar vijf na twaalf is, wil niemand gezegd hebben. Luwel: "De Vlaamse en federale regering moeten nu maar eens uitmaken wat de economische regio Antwerpen voor hen waard is. Je kan niet alles in één jaar veranderen. Toch staan de NMBS-investeringen bijvoorbeeld in schril contrast met wat deze regio voor de spoormaatschappij genereert."Via de formules van publiek-private samenwerking (PPS) en tolheffing kan de privé-sector weliswaar warm worden gemaakt om bepaalde projecten sneller te laten vooruitgaan of het nodige geld voor te schieten. Uiteindelijk is het nog steeds Vadertje Staat die met de portefeuille op tafel moet komen. Toch mag er het komende decennium gerust worden gesproken van een inhaalbeweging, met een gepland budget van zowat 3,4 miljard euro aan allerhande mobiliteitsprojecten (zie tabel: Inhaalbeweging voor de Antwerpse mobiliteit). Met de heraanleg van de ring is het mobiliteitsprobleem rond Antwerpen nog verre van opgelost. De industrieterreinen in het Mechelse kampen met een erbarmelijke ontsluiting. De N10 Lier-Aarschot is dringend aan vervanging toe, de Kempen wachten al jaren op hun noord-zuidverbinding. In 2005 komt het Deurganckdok de verkeerssituatie op de Linkeroever overhoop halen. In tegenstelling tot de ring blijft de aandacht daarvoor beperkt, maar hoe enkele miljoenen containers extra moeten worden afgevoerd via inadequate weg- en spoorinfrastructuur is voor veel betrokkenen nog hoogst onduidelijk. En dan vergeten we nog de IJzeren Rijn en de Scheldeverdieping. Luwel: "Het is hemeltergend hoe de Nederlandse overheid zich daarin opstelt, alleen gedreven door het mercantiele belang van de Rotterdamse haven. Goed nabuurschap betekent niet elkaar treiteren met stiltegebieden."Luc HuysmansDe provincie Antwerpen is nog altijd goed voor 18 % van het bruto binnenlands product van België, evenveel als het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. De impact van de toekomstige werken aan de Antwerpse ring is zo enorm dat in vergelijking daarmee de Leien klein bier zijn. Vandaag zitten in Antwerpen 44.297 mensen zonder werk. Dat is 8,1 % van de beroeps-bevolking. Op vrijdag 28 en zaterdag 29 maart steken zeventig bedrijfsleiders de koppen bijeen om een actieplan voor de regio op poten te zetten. In 1970 was Antwerpen nog goed voor 27 % van de Vlaamse tewerkstelling, vandaag nog voor 22 %.