Vlaanderen is een exportregio. Het voert zelfs artistieke ideeën uit. Tot zondag loopt in Brugge de vijfde editie van de Bach Academie, een jaarlijks festival dat het Concertgebouw organiseert rond Bach-specialist Philippe Herreweghe. Er zijn niet alleen klassieke Bach-uitvoeringen te horen, het programma maakt zijstapjes naar jazz en dans, en zelfs peuters vinden hun gading. De formule maakt school in het buitenland: ook Montreal, Boedapest en Wroclaw hebben nu zo'n veelzijdig, meerdaags Bach-festival. En het buitenland komt naar Brugge: drie op de tien concertgangers tijdens de Bach Academie komen van buiten de grenzen.
...

Vlaanderen is een exportregio. Het voert zelfs artistieke ideeën uit. Tot zondag loopt in Brugge de vijfde editie van de Bach Academie, een jaarlijks festival dat het Concertgebouw organiseert rond Bach-specialist Philippe Herreweghe. Er zijn niet alleen klassieke Bach-uitvoeringen te horen, het programma maakt zijstapjes naar jazz en dans, en zelfs peuters vinden hun gading. De formule maakt school in het buitenland: ook Montreal, Boedapest en Wroclaw hebben nu zo'n veelzijdig, meerdaags Bach-festival. En het buitenland komt naar Brugge: drie op de tien concertgangers tijdens de Bach Academie komen van buiten de grenzen. "Het Concertgebouw wil Vlaanderen uitdragen naar het buitenland en het buitenland naar Vlaanderen brengen", zegt algemeen directeur Katrien Van Eeckhoutte (48). "Maar tegelijk moeten we lokaal stevig verankerd zijn. Het ene sluit het andere niet uit." Twaalf jaar bestaat het Concertgebouw intussen en het doet het steeds beter. Vorig jaar telde het kunstenhuis 192.500 bezoekers -- een record. 60 procent woonde concerten, dansvoorstellingen en workshops van het eigen artistieke programma bij. 40 procent kwam naar congressen en evenementen van derden. Van Eeckhoutte stond mee aan de wieg van het Concertgebouw. In 2003, het jaar dat het kunstenhuis zijn deuren opende, nam ze de zakelijke leiding in handen. In 2007 werd ze algemeen directeur. KATRIEN VAN EECKHOUTTE. "Interesse voor kunst en cultuur had ik al heel vroeg, dat heb ik van huis uit meegekregen. Tegelijk had ik talenten die me geschikt maakten om een economische richting uit te gaan. Ik heb twaalf jaar voor ING gewerkt. Eind jaren negentig verhuisden we met ons gezin naar Brugge. Toen ik in de krant een vacature zag voor een zakelijk leider van Brugge 2002 Culturele Hoofdstad van Europa, heb ik meteen gesolliciteerd. Het was een buitengewone kans om mijn beide liefdes te combineren. Ik werd aangeworven. "Het was een prachtige ervaring. We hadden tien maanden om ons te bewijzen. In het begin waren we maar met enkele medewerkers. We hebben dat uitgebouwd tot een organisatie van 150 werknemers. Normaal zou ik na dat jaar terugkeren naar de bank, maar ik kon aan de slag gaan als zakelijk directeur van het Concertgebouw. Die kans heb ik met beide handen gegrepen." VAN EECKHOUTTE. "Het was een enorme uitdaging. We moesten een eigen artistieke profilering vinden, een publiek opbouwen en een plaats veroveren in het culturele landschap. We hebben gekozen voor een scherp profiel als internationaal huis voor muziek en podiumkunsten. We halen grote internationale orkesten en solisten naar Brugge, we geven kansen aan Belgisch talent, we brengen creaties, we programmeren jazz, pop en rock. Onze dansprogrammering staat aan de top in Vlaanderen. Bijzonder voor het Concertgebouw is dat we vaak concerten clusteren rond thema's. Een festival als de Bach Academie is daar een voorbeeld van. Onze concertzaal is een enorme troef: de akoestiek is bekend tot ver in het buitenland en we hebben een van de grootste scènes in Europa." VAN EECKHOUTTE. "Als we een gemiddelde over heel onze programmering maken, komt 70 procent uit West-Vlaanderen, 20 procent uit de rest van Vlaanderen en 10 procent van buiten Vlaanderen. In de eerste jaren hebben we vooral ingezet op een sterke lokale verankering, om een stevige publieksbasis op te bouwen. Dat lijkt gelukt te zijn: uit onderzoek weten we dat 60 procent van onze bezoekers in hetzelfde seizoen meer dan vijf keer naar het Concertgebouw komt. "Dat trouwe publiek proberen we te verbreden. De laatste jaren promoten we het Concertgebouw ook internationaal. Blijkbaar met succes: in 2014 is het aantal concertgangers gestegen met een vijfde tegenover 2013. Ik denk dat de formule aanslaat." VAN EECKHOUTTE. "Brugge is een kleine stad, maar tegelijk is het een wereldstad. We hebben een haven, het buitenland is dichtbij, we hebben een eeuwenoude geschiedenis. Elk jaar bezoeken 3,5 miljoen toeristen Brugge voor zijn erfgoed. Het Concertgebouw wil aan die traditie een dimensie toevoegen: Brugge profileren als een levende kunstenstad. Alleen al het moderne gebouw van Robbrecht en Daem is daarvoor een statement. "Het Concertgebouw moet een reden worden om naar Brugge te komen. Vooral met festivals als de Bach Academie, December Dance en het Budapest Festival -- een jaarlijkse reeks concerten met het vermaarde Budapest Festival Orchestra van Iván Fischer -- lukt dat goed. Ruim 30 procent van de bezoekers van de Bach Academie komt uit het buitenland. We spreken reisorganisatoren aan om rond die evenementen culturele citytrips naar Brugge te organiseren. Dat we in zo'n interessante stad gelegen zijn, is daarbij een troef." VAN EECKHOUTTE. "We hebben ook de opdracht om kunstenaars nieuw werk te laten creëren. De regels van het marktdenken -- hoe voller de zaal, hoe beter -- volgen we hier niet. Onze programmering is een brede mix van toegankelijke voorstellingen en experimenteel werk. Daarbij houden we wel een financieel target voor ogen: een seizoensprogramma moet een zeker bedrag aan publieksinkomsten kunnen genereren. In 2013 -- het recentste cijfer -- haalden we een gemiddelde zaalbezetting van 80 procent. Hedendaagse muziek mag dan een niche zijn, maar als we die brengen in een festival, bereiken we er toch een groot publiek mee. Slow (36h), een festival over traagheid, was bijvoorbeeld een succes." VAN EECKHOUTTE. "We hebben een leergierig publiek. Daarom bieden we veel duiding rond concerten. We hebben ook een programmering om kinderen in contact te brengen met muziek -- zoals het peuterconcert tijdens de Bach Academie. Daarnaast werken we samen met het onderwijs. Volgend seizoen halen we elfduizend scholieren die in West-Vlaanderen hun laatste jaar van het middelbaar onderwijs zijn gestart naar het Concertgebouw. We bieden hen workshops en interactieve sessies aan, die inspelen op hun interesses. Uiteindelijk beleven ze een concert met een symfonisch orkest. "Het is belangrijk dat kinderen out of the box kunnen denken. In de ondernemende regio die Vlaanderen is, zal dat meer dan ooit nodig zijn. Met cultuur kun je hun creativiteit stimuleren. Bovendien moet je belangstelling voor kunst van jongs af bijbrengen. Zo is het ook bij mij gegaan." VAN EECKHOUTTE. "Dat kan onze rol ook zijn. Interparking, een uitbater van parkeergarages, was bijvoorbeeld op zoek naar een creatieve manier om zijn klanten te verrassen. We hebben samen een compositiewedstrijd opgezet, Music for Car Parks. Uit de tweehonderd inzendingen hebben we één soundscape verkozen die nu in de parkeergarages te horen is. "Een kunstorganisatie kan bedrijven iets bijbrengen. Daarom waren we heel blij dat Voka ons in 2013 naar voren heeft geschoven als 'hidden champion' -- een modelbedrijf voor Vlaanderen. Ook een cultuurorganisatie is een onderneming. Alleen is ons doel niet winst te maken. Je kunt ook een emotionele of een maatschappelijke meerwaarde creëren." VAN EECKHOUTTE. "Er zijn veel raakvlakken tussen een kunstenhuis als het Concertgebouw en een gewone kmo. Een belangrijk verschil is dat wij rekening moeten houden met veel meer stakeholders. We moeten het publiek overtuigen en vasthouden, we werken intensief samen met de overheden, we trekken sponsors aan. We sluiten partnerschappen met andere spelers in de kunstensector, we slaan bruggen naar het bedrijfsleven, het onderwijs en het toerisme. Een cultuurorganisatie moet midden in de samenleving staan. Dat moet allemaal gebeuren in een moeilijke financiële context, met veel onzekerheden. Cultuur wordt vaak gezien als een zachte sector. Dat klopt niet, het is een heel harde sector." VAN EECKHOUTTE. "Heel moeilijk. We leggen onze programmering op lange termijn vast. Als we dan plots worden geconfronteerd met zo'n besparing, hebben we geen andere keuze dan te schrappen in onze programma's. We hebben ook bezuinigd op ons communicatiebudget. Het Concertgebouw heeft 53 vaste medewerkers. Daar wil ik niet aan raken. We hebben een heel drukke agenda, we kunnen niemand missen." VAN EECKHOUTTE. "We hebben drie bronnen van eigen inkomsten: de publieksinkomsten, sponsoring en de verhuur van onze zalen, bijvoorbeeld voor congressen, bedrijfsevenementen en concerten van derden. Het Concertgebouw is een vzw die zowel verantwoordelijk is voor de artistieke werking als voor het beheer en de exploitatie van het gebouw. Dat is vrij ongewoon, en het heeft ook nadelen: elk jaar gaat 2 miljoen euro van ons budget naar afschrijvingen en gebouwkosten. Maar doordat we die hoge eigen inkomsten kunnen genereren, zijn we iets beter bestand tegen de besparingen op de subsidies dan veel andere cultuurhuizen." VAN EECKHOUTTE. "Helemaal niet. Als we alle kosten zouden doorrekenen, zouden onze tickets drie keer duurder zijn. Vlaanderen heeft een heel veelzijdig en hoogstaand cultureel aanbod. In vergelijking met het buitenland zijn de prijzen zeer democratisch. Cultuur is ook een belangrijke troef voor de internationale uitstraling van Vlaanderen. Dat moeten we koesteren. Subsidies zijn daarom broodnodig. "Ik hoop dat er niet verder aan de werkingsmiddelen wordt geraakt. We staan op een keerpunt. Bij veel cultuurhuizen staat het water aan de lippen. Sommige organisaties slagen er zelfs niet meer in de cao's correct toe te passen. We nemen onze verantwoordelijkheid door eigen inkomsten te zoeken, maar we kunnen het echt niet alleen." Bach Academie Brugge 2015 loopt tot zondag 1 februari. Info: www.concertgebouw.be. WIM VER ELST, FOTOGRAFIE JONAS LAMPENS"Brugge is een kleine stad, maar tegelijk is het een wereldstad" "Het Concertgebouw moet voor buitenlanders een reden worden om naar Brugge te komen" "We staan op een keerpunt. Bij veel cultuurhuizen staat het water aan de lippen"