Voorkomen is beter dan genezen
...

Voorkomen is beter dan genezenOp initiatief van Wivina Demeester, Vlaams minister van Gezondheidsbeleid, werd begin vorige maand het Vlaams Preventiecongres georganiseerd dat een forum verleende aan medici, psychologen, sociologen en filosofen. Zij hielden discussies over cruciale vragen zoals : is er een verband tussen preventieve en curatieve gezondheidszorg, welke zijn de kosten en baten van de verschillende preventiecampagnes, hoe moet preventieve gezondheidszorg ingebouwd worden in de huidige medisch-professionele structuren, hoever mag men gaan in een preventief overheidspaternalisme. Het congres resulteerde in een lezenswaardig boek, een kanjer van 1088 bladzijden. Een pluim voor de minister. Zou het dan toch waar zijn dat wat we zelf doen, (iets) beter is ?EXCELLENTIES.Twee aspecten van meer institutionele aard kwamen echter te weinig aan bod op het preventiecongres : de versnippering van de bevoegdheden inzake gezondheidszorg in het federale België, en het effect van de crisis van de sociale welvaartsstaat op de preventieve gezondheidszorg.Mocht het van het aantal excellenties afhangen, dan zou Vlaanderen wellicht het gezondste land van de wereld zijn. We hebben een Vlaams minister van Gezondheidsbeleid en een Belgisch-federaal minister van Volksgezondheid, onder meer bevoegd om ons te beschermen tegen het flippo-gevaar ; de grote financiële stromen in het gezondheidsbeleid staan echter onder het beheer van de Belgisch-federale minister van Sociale Zaken.In werkelijkheid heeft geen van de drie excellenties uiteindelijk veel in de pap te brokken. Het gezondheidsbeleid in België wordt sinds jaar en dag uitgetekend door een ijzersterk kartel van belangengroepen : mutualiteiten, vakbonden, artsensyndicaten en ziekenhuislobby's...COHERENTIE.Op het preventiecongres werd in talrijke rapporten gewezen op interdependenties tussen preventieve en curatieve gezondheidskosten : met meer preventiekosten haalt men de curatieve kosten naar beneden. Dat is interessant om weten, in tijden van een telkens terugkerend deficit in de ziekteverzekering. De bestaande versnippering in ons federaal koninkrijk belet echter dat hieraan gepaste beleidsconclusies worden verbonden.Met een preventief gezondheidsbeleid op Vlaams niveau valt immers weinig eer te rapen. De kosten van het preventief beleid, die niet alleen van budgettaire aard kunnen zijn maar ook van politiek-electorale aard, worden gedragen door de Vlaamse regering. De resultaten van dit beleid worden echter, omwille van de interdependentie tussen preventieve en curatieve gezondheidskosten, geboekt door de federale regering in termen van lagere uitgaven in de ziekteverzekering.Kortom, de huidige bevoegdheidsverdeling houdt weinig of geen prikkels in om meer coherentie te brengen in het preventief en curatief gezondheidsbeleid. Hoog tijd dus om werk te maken van de totale overheveling van de gezondheidszorg naar Vlaanderen, liefst onder de bevoegdheid van één minister. Meteen een historische kans om de macht van het vermelde belangengroepenkartel te verminderen.ASYMMETRIE.De interdependentie van preventieve en curatieve gezondheidskosten is ook belangwekkend om een andere reden. Het huidig systeem van ziekteverzekering prikkelt de burger niet om aan preventie te doen. Neem nu het roken. In het congresboek wordt overtuigend betoogd dat roken negatief inwerkt op morbiditeit en mortaliteit. Het huidig systeem spoort de roker niet echt aan om te stoppen : de curatieve kosten van zijn verslaving worden immers gedragen door de ziekteverzekering. De preventieve kosten daarentegen, namelijk het moeilijke psychologische proces van het afkicken, draagt hij integraal zelf.Deze asymmetrie zou de overheid ertoe kunnen verleiden om een massaal paternalistisch beleid van gedragsregulering op te zetten, zodat ons dagelijks leven bestendig doorkruist wordt met bordjes "verboden te...". De huidige liberale versie van de welvaartsstaat zou aldus omslaan in een autoritaire gezondheidspolitiestaat.Op het congres werd een dergelijke evolutie overigens niet uitgesloten. In haar slottoespraak verklaarde minister Demeester dat het principe van de persoonlijke vrijheid geen belemmering mag zijn voor een preventiebeleid, omdat men slechts werkelijk vrij kan zijn nadat de gezondheid werd gevrijwaard.Een dergelijke redenering kan misbruikt worden in totalitaire zin : de meest flagrante inbreuken op de persoonlijke vrijheid kunnen dan immers gelegitimeerd worden in naam van de gezondheid en de "werkelijke" vrijheid. "Onderwerp u aan mij en ik maak u vrij !"MEDICIJN.Er bestaan nochtans andere wegen om meer coherentie te krijgen in preventief en curatief gezondheidsbeleid. Mocht men er ooit toe komen de mutualiteiten hun oorspronkelijke functie terug te geven, met name die van competitieve gezondheidsverzekeraars, dan bouwt men meteen een prikkel in om de Vlamingen aan te zetten tot preventief gedrag.Burgers die zich verbinden tot preventieve gedragscodes (bv. niet roken, bepaalde diëten) zouden dan genieten van lagere premies in de gezondheidsverzekering. Geneesheren die zich verbinden tot preventief voorschrijfgedrag, zouden vanwege de verzekeringsorganisaties een preferentiële behandeling kunnen bekomen in het doorsturen van patiënten.Dergelijke zelfregulerende pistes werden weinig of niet onderzocht. Ze blijven waarschijnlijk taboe op het Belgisch-federale forum. Een goede medicijn heeft steeds een bittere smaak, zo luidt een Japans spreekwoord. Dat geldt ook voor onze gezondheidszorg. Bitter smakende machtsherschikkingen inzake de toegang tot de medische "vleespotten van Egypte" zullen nodig zijn voor een stabiel (wellicht Vlaams) kader van onze toekomstige gezondheidszorg.BOUDEWIJN BOUCKAERT Prof. dr. Bouckaert is voorzitter van de vakgroep Grondslagen van het Recht, faculteit Rechtsgeleerdheid, Universiteit Gent.