Recht op luiheid ?
...

Recht op luiheid ?De winsten uit de oliewinning in de baai van Prudhoe (Alaska) worden gespaard in een fonds voor toekomstige generaties. Elke burger is in beginsel mede-eigenaar van de grondstoffen en dus aandeelhouder van de coöperatie Alaska Inc. Een deel van de intresten, zowat 35.000 frank per inwoner, wordt jaarlijks uitgekeerd. Met dit voorbeeld, zowat halverwege in Ondergesneeuwde sporen, toont de Vlaamse politoloog Dirk Diels aan dat zijn pleidooi voor een radicaal andere arbeidswaardering geen onbereikbare utopie is. Toch geeft Diels onomwonden toe dat zijn essay een oefening in utopisme is, "opgevat als maatschappijkritiek en als een exploratie van het mogelijke." Centraal staat zijn overtuiging dat de huidige maatschappij zich al te eendimensionaal richt op betaalde arbeid. Loonarbeid verschaft inkomen en status. Nochtans gaat het niet zelden over weinig zinvolle activiteiten, terwijl veel nuttige arbeid niet betaald en daarom ook niet gewaardeerd wordt. Diels stelt een heroriëntering voor, waardoor ook het onbetaalde werk in de zorgverstrekking en de samenlevingsopbouw status krijgt.Hoe één en ander gestructureerd en vergoed moet worden, is een ander paar mouwen. Diels schuift het basisinkomen als grote hefboom ter herverdeling naar voren. Het basisinkomen is een universeel, onvoorwaardelijk en individueel recht op een uitkering. Het is dus niet gekoppeld aan de bereidheid om zich te presenteren op de reguliere arbeidsmarkt en geldt voor iedereen. Met die stellingname begeeft Diels zich op glad ijs. Verdedigt hij niet het recht op luiheid ? Onderschat hij het desastreuze effect van zwartwerk niet ? En wie zal dat alles betalen ? Vergeet hij dat het socialezekerheidsstelsel kreunt onder het volume van de niet-actieven ? Die vragen laten Diels niet onberoerd, maar hij maakt er zich wel (relatief) vlug vanaf. Precies op dit vlak laat hij de kans liggen om zijn boek op te krikken tot een onvermijdbaar referentiewerk. Hij koos voor een ander, bescheidener opzet en geeft dat ook ridderlijk toe : "Ik zal in dit boek nauwelijks stilstaan bij de financiële of politiek-pragmatische haalbaarheid van een aantal opties. (...) Ik wil in de eerste plaats enkele centrale ideeën goed in de verf zetten en een zinvol zij het voorlopig nog ondergesneeuwd perspectief aanreiken. Een perspectief waarin de voorstanders van een radicale arbeidsherverdeling en de voorstanders van het basisinkomen elkaar moeten (kunnen) vinden." Diels wijst ook een algemene arbeidsherverdeling van de hand als oplossing voor de jobless growth. Nochtans wil hij met de voorstanders ervan het debat openen. Helaas, zo stelt hij vast, is er momenteel geen discussie. "Voor de parlementsverkiezingen van mei 1995 werd ons wijsgemaakt dat we aan de vooravond stonden van een ingrijpende hervorming van ons arbeids- en socialezekerheidsbestel. De verwachting leefde bij mezelf en enkele andere naïevelingen dat interessante ideeën en alternatieve visies op een doldraaiende samenleving meer speelruimte zouden krijgen. (...) Wat een ijdele hoop toch." Met dit manifest zet Diels de deur voor zo'n debat open. LDD Dirk Diels, Ondergesneeuwde sporen. Acco, 185 blz., 795 fr.