Voor 1 mei zochten we een boek over een geschikt, maar daarom niet minder controversieel thema : de sociale zekerheid. Josse Van Steenberge wil alvast het begrip arbeid herdefiniëren.
...

Voor 1 mei zochten we een boek over een geschikt, maar daarom niet minder controversieel thema : de sociale zekerheid. Josse Van Steenberge wil alvast het begrip arbeid herdefiniëren.In zijn laatste alinea drukt UIA-rector en vermaard sociale-zekerheidsexpert Josse Van Steenberge zich plots optimistisch uit. Hij acht het mogelijk dat België en Nederland hét bevrijdende antwoord vinden op de huidige werkgelegenheidscrisis. Er is een verruiming van de notie arbeid nodig en het denken daarover is het verst gevorderd in de Lage Landen, zo luidt zijn conclusie. Dat zou pas een nieuwe wending zijn, want vooral België heeft zich altijd een trage leerling getoond in het toepassen van innovatieve sociale stelsels. Hoever ons land achterop huppelde én hoe het er paradoxaal genoeg wel in slaagde om alsnog één van de stevigste verzorgingsstaten ter wereld uit te bouwen, zet de hoogleraar uiteen in Sociale zekerheid getekend. Premier Jean-Luc Dehaene leverde het (overbodige) voorwoord, Oscar-winnares Nicole van Goethem tekende de (drukke) illustraties en Van Steenberge schreef de wat beknopte, maar kristalheldere kroniek van het stelsel. Vooral naar het einde toe verlaat hij het louter meedelende historische pad en geeft hij ook commentaar. ANDERE ARMEN.Momenteel werpen diverse belangengroepen, de vakbonden op kop, zich op de sociale zekerheid als een kloek op haar kuikens. Van Steenberge maakt er geen geheim van dat hij het principe an sich onontbeerlijk vindt. Hij acht het stelsel ook zeer doelmatig : "Het aantal armen is lager dan in de meeste andere Europese landen. En de crisis van de jaren zeventig en tachtig doet de armoede niet eens stijgen." De auteur is echter niet blind voor de enorme maatschappelijke omwenteling in de voorbije kwarteeuw. Tussen de positieve noten weerklinken dan ook almaar meer wanklanken. Zo merkt Van Steenberge op dat de aard van de armoede frappant veranderd is : "Ze treft minder de ouderen voor wie goede vergoedingsregelingen bestaan, en meer de jongeren die niet aan een job raken." Precies dat gebrek aan arbeid tast de sociale zekerheid in haar wortels aan. Ze wordt immers gefinancierd door lasten op arbeid, die steeds minder beschikbaar is.Mensen die de kas zouden moeten spijzen met hun arbeid, vreten er nu een flink deel van op als werkloze. Bovendien schrijdt de vergrijzing verder, waardoor de medische kosten en de pensioenlasten drastisch toenemen. Vooral de periode 2010-2030 wordt als problematisch aangestipt. Meent Van Steenberge : "Sommige van die risico's kunnen opgevangen worden met het instrumentarium van de vorige crisissen : een nieuwe sociale verzekering of een ander bijstandssysteem. Het andere nieuwe risico, de sociale uitsluiting door een gebrek aan erkende arbeid, niet." UITSLUITING.De huidige sociale zekerheid mikt op het tijdelijk opvangen van wie uit de boot valt. Met een beetje goede wil reken je zelfs het pensioen in vroegere tijden onder die noemer, want de gemiddelde leeftijd lag lange tijd niet echt hoog en werken moest je tot je 65ste. Intussen steeg de gemiddelde levensverwachting en gaan steeds meer werknemers op een steeds jongere leeftijd met brugpensioen. Ook de langdurige werkloosheid groeit gestaag. Sommige jongeren geraken niet meer in het circuit. Anderen worden op hun 45ste ontslagen en mogen een herintrede vergeten. Zo is dan toch een duale samenleving van kanshebbers en kanslozen ontstaan, "ondanks de sociale zekerheid." Het sussen met een uitkering vindt Van Steenberge onvoldoende : "Sociale zekerheid kan niet alleen maar betekenen dat men een vervangingsinkomen ontvangt, zoals 100 jaar geleden gedefinieerd. Sociale zekerheid kan ook niet alleen maar betekenen dat men uit de armoede gered wordt, zoals 50 jaar geleden. Sociale zekerheid vandaag betekent dat men zicht krijgt op sociale integratie in de samenleving."Uitsluiting noemt Van Steenberge het droevige fenomeen van de kanslozen op de arbeidsmarkt. Een democratische maatschappij kan zich die dualiteit niet veroorloven. Er moet dus meer arbeid komen. Hier rijst echter het essentiële probleem : "Werk zoals dit werd bepaald in de industriële 19de eeuw, zal er in het Europa van de 21ste eeuw nooit meer zijn voor iedereen. Technologie, automatisering, lagelonenlanden en vele andere factoren hebben daarvoor gezorgd. En toch zijn er oneindig veel behoeften in onze samenleving waaraan niet wordt tegemoetgekomen." In die lacunes ligt de kans om iedereen sociaal nuttig werk te bezorgen. Dan moet de arbeid wel geherdefinieerd worden. Bovendien moet men verdienstelijke initiatieven zoals de klusjesdiensten voor werklozen (de PWA's) niet langer neerbuigend bejegenen, maar inpassen in een systeem van volwaardig werk. Over de financiering van deze arbeid is Van Steenberge echter helemaal niet zo helder als over de rest van zijn uiteenzetting. Voer voor een volgend boek ? LUC DE DECKER Josse Van Steenberge & Nicole van Goethem, Sociale zekerheid getekend. Die Keure, 56 blz., 1100 fr.