"Wij hadden een reactie verwacht, maar niet van deze omvang." Jan Smets reageert kalm op de politieke storm die vorige week losbarstte toen bekend raakte dat voormalig vicepremier en minister van Financiën Steven Vanackere (CD&V) Marcia De Wachter zou opvolgen als directeur bij de Nationale Bank van België (NBB). Vicepremier Alexander De Croo (Open Vld) wou de kandidatuur herbekijken omdat er dan geen vrouwen meer in het directiecomité van de NBB zouden zitten. Hier en daar werd geopperd dat CD&V een intern personeelsprobleem oplost door Vanackere bij de Nationale Bank te posteren.
...

"Wij hadden een reactie verwacht, maar niet van deze omvang." Jan Smets reageert kalm op de politieke storm die vorige week losbarstte toen bekend raakte dat voormalig vicepremier en minister van Financiën Steven Vanackere (CD&V) Marcia De Wachter zou opvolgen als directeur bij de Nationale Bank van België (NBB). Vicepremier Alexander De Croo (Open Vld) wou de kandidatuur herbekijken omdat er dan geen vrouwen meer in het directiecomité van de NBB zouden zitten. Hier en daar werd geopperd dat CD&V een intern personeelsprobleem oplost door Vanackere bij de Nationale Bank te posteren. "Het is niet de eerste keer dat een stevig debat volgt op de voordracht van een directeur bij de Nationale Bank. Maar de procedure is verlopen zoals het hoort", zegt Jan Smets. "Op verzoek van het benoemingscomité schetst de regentenraad een profiel. Criteria zijn onder andere financieel-economische competentie en managementvaardigheden. Op basis daarvan doet de regering een voorstel. Het benoemingscomité en de regentenraad onderzoeken de kandidatuur en interviewen de kandidaat. Daarna doet de regentenraad een voordracht. Zo is het verlopen. De kandidaat is fit for the job. De regering kan enkel een kandidaat benoemen als die voorgedragen is door de regentenraad." Dat de samenstelling van het directiecomité ook deel uitmaakt van een politiek proces, vindt de gouverneur normaal. "Ik ken geen enkele centrale bank in de wereld waar de politieke overheid geen rol speelt. Dat geldt ook voor de ECB, waar de Europese Raad van regeringsleiders de directie vastlegt. Het zijn tenslotte instellingen van algemeen belang. Maar na hun benoeming zijn de directeurs onafhankelijk." Bij de benoeming speelt dus ook de regentenraad een rol. Dat orgaan, dat weleens de raad van bestuur van de NBB genoemd wordt, kreeg nog niet zolang geleden kritiek omdat Cédric Frère een zitje kreeg, respectievelijk de zoon en de kleinzoon van de Waalse captains of industry Albert en Gérald Frére. In de regentenraad zitten naast de directeurs en vertegenwoordigers van de sociale partners ook vijf mensen uit het bedrijfsleven. "De regentenraad is een soort board die de NV België vertegenwoordigt. Wat Cédric Frère betreft: ik heb hem de voorbije maanden leren kennen als een actieve regent. Het valt niet te ontkennen dat hij representatief is voor een deel van het Waalse economische weefsel."De discussie over de samenstelling van de bestuursorganen van de Nationale Bank heeft minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) doen besluiten hervormingen door te voeren. De regentenraad zal het tegen 2023 met minder leden moet doen. Bovendien zal ten minste een derde van de leden een vrouw moeten zijn, zoals dat ook het geval is voor beursgenoteerde bedrijven. Dat de regentenraad met Fabienne Bister van het gelijknamige mosterdbedrijf slechts één vrouw telt, was de voorbije weken ook een bron van kritiek.Waarom doet de Nationale Bank, nochtans een beursgenoteerde NV, niet zoals de andere vennootschappen? "Formeel hebben wij een apart statuut, maar dat neemt niet weg dat we een betere genderverhouding genegen zijn", legt Jan Smets uit. "De regentenraad is geen klassieke raad van bestuur. Zijn taak is duidelijk omschreven: het goedkeuren van het jaarverslag, de begroting en de jaarrekeningen, plus het bepalen van het aandeel van de winst dat we reserveren en wat dus niet naar de aandeelhouders of de staat gaat." De Nationale Bank pareert ook de kritiek dat ze een mannenbastion zou zijn. In het personeelsbestand is de verhouding mannen-vrouwen 60/40. Maar hoe hoger de functie, hoe kleiner het aandeel vrouwen. Bij de kaderleden (universitair niveau) is de verhouding 70/30, bij het hogere kader wordt dat 80/20. Voor de hoogste functies op niet-directieniveau gaat het om 90/10. "Ik ben ook niet gelukkig met die cijfers, maar we werken eraan", zegt Smets. "Bij de promoties van senior managers zullen we dubbel zoveel vrouwen benoemen. Voor de rekrutering is het de bedoeling dat we naar pariteit evolueren." "Bij commerciële banken zijn die verhoudingen niet anders", vult woordvoerder Geert Sciot aan. "De situatie is historisch gegroeid. Voor functies als actuaris, in ICT of voor security stellen nu eenmaal meer mannen zich kandidaat. In het verleden waren vrouwen ook minder kandidaat bij promoties. Wij hebben een strikte regel dat hogere kaderleden 100 procent moeten werken in de bank en dat schrikt vrouwen soms af, zo leert intern onderzoek. Bij het hoger kader is thuiswerk bovendien veel moeilijker. Middenkaders kunnen wel 80 procent werken. Maar we willen die punten aanpakken. De Nationale Bank heeft sinds enkele maanden een diversiteitsmanager." De vervrouwelijking van het personeel is niet de enige belangrijke hr-evolutie bij de Nationale Bank. Door een rationalisering daalt het aantal medewerkers al jaren. In 1990, ten tijde van de Belgische frank, telde de Nationale Bank 3000 werknemers, nu 1900, en tegen 2020 nog 1700. Smets: "Men vergelijkt ons graag met het buitenland. Wel, de Nederlandsche Bank, die géén drukkerij-activiteit heeft en minder taken heeft, stelt 1697 mensen te werk." Maar de Nederlandsche Bank telt voor een land met meer inwoners evenveel directeurs als de NBB vanaf 2 januari 2019: zes. En in Zwitserland, een land met 8 miljoen inwoners, zijn er slechts drie directeurs. Dringt een afslanking zich op?"Dat is al gebeurd", legt Smets uit. "In 2011 heeft de Nationale Bank het toezicht op de banken, de verzekeringsmaatschappijen en andere financiële instellingen overgenomen van de Autoriteit Financiële Diensten en Markten (FSMA, toen nog CBFA, nvdr). Het directiecomité van de Nationale Bank telde toen acht leden. Er kwamen er twee van de CBFA over en we hadden toen nog een secretaris van het directiecomité. Intussen ging het van elf naar zeven zitjes en sinds het vertrek van Marcia De Wachter vorige week naar zes. De secretarisfunctie hebben we opgenomen in het directiecomité. Tim Hermans is naast directeur ook secretaris."Smets wijst er voorts op dat de internationale vergelijking van het aantal directeurs vaak mank loopt. Zo vervult de Nationale Bank van België enkele specifieke taken, die andere centrale banken in het eurosysteem niet uitvoeren. Zo is er het beheer van de Krediet- en Balanscentrale, het opstellen van de nationale rekeningen, het aanleveren van statistieken over buitenlandse handel en bijdragen aan de Hoge Raad voor de Werkgelegenheid. Maar vooral: in heel wat landen wordt de prudentiële toezichtsactiviteit, het waarborgen van een stabiel financieel stelsel door te waken over de soliditeit van de financiële instellingen, niet door de centrale bank uitgevoerd, maar door een aparte autoriteit met een eigen directiestructuur. Sciot: "Als je de samenstelling van de directiecomités van die landen vergelijkt, moet je dus eigenlijk rekening houden met twee entiteiten en dus twee directiecomités. Je komt dan in Luxemburg aan acht directieleden, in Duitsland aan twaalf, In Zweden aan dertien, in Finland aan elf, in Oostenrijk aan zes, in Zweden aan dertien en Frankrijk vijftien mensen. Ook in Nederland doet men het in prudentieel toezicht niet met minder mensen dan de NBB." Een ander argument dat van tafel wordt geveegd is, dat de Nationale Bank geen zin meer heeft omdat in een muntunie alles toch rond de Europese Centrale Bank in Frankfurt draait. Een foute perceptie, volgens directeur Tom Dechaene, die belast is met het bankentoezicht in België en bij de ECB mee waakt over de zogenoemde Europese systemische banken: "Voor het SSM of het Gemeenschappelijk Toezichtsmechanisme op de grootste banken bevindt slechts 20 procent van de mankracht zich bij de ECB in Frankfurt. Er worden soms mensen van de Nationale Bank Brussel voor een aantal maanden naar Frankfurt gestuurd." "Het is kort door te bocht om te besluiten dat de ECB alles zou doen", vult Jan Smets aan. "Het Verdrag van Maastricht stelt duidelijk dat elk land zijn centrale bank moet hebben. Veel zaken zijn gedecentaliseerd. De ECB werkt met een federaal model. In Frankfurt komen de negentien centrale bankiers van de eurozone samen met de zes ECB-directeurs. Tot nader order is er geen Verenigde Staten van Europa."