'Voor een echte revolutie moet je bereid zijn kogels te pakken'

16/12/14 om 10:57 - Bijgewerkt om 10:57

Rusland is in de steek gelaten door zijn intelligentsia. Keer op keer hebben ze de kans gemist om een einde te maken aan het heersende autoritaire regime, dat van Vladimir Poetin inbegrepen. Dat zegt historicus en Ruslandexpert Orlando Figes.

'Voor een echte revolutie moet je bereid zijn kogels te pakken'

© reuters

"Die komt er dus niet." Aan zijn keukentafel in Londen kijkt Orlando Figes naar het kaartje in de krant die ik een half uur eerder heb gekocht. Daarop staat de South Stream, de nieuwe gaspijpleiding die via de Zwarte Zee Russisch gas naar Zuid-Oost-Europa moest brengen, met een groot rood kruis erdoor.

Het project met een geschatte kostprijs van meer dan 15 miljard euro wordt afgeblazen door politieke spanningen tussen Rusland en de Europese Unie. President Vladimir Poetin verkiest nu een gaspijpleiding naar Turkije.

Volgens Figes, een autoriteit in de Russische geschiedenis, mogen we opeenvolgende winters met energiecrisissen in Oost-Europa verwachten. "Er zijn te weinig voorraden opgebouwd, en het ontbreekt ons aan goede alternatieven. Het ziet er onheilspellend uit."

In uw jongste boek klonk het dat van Rusland niet meer dezelfde dreiging uitgaat als voorheen. 'Rusland begint geen buitenlandse oorlogen meer.' En Oekraïne dan?

Orlande Figes: "Give me a break, dat is twee jaar geleden geschreven. (lacht) Niettemin blijf ik bij mijn punt. Er zullen echt geen Russische tanks de Baltische staten binnenrijden. De Russische overheid is agressief defensief."

Dat verklaart nog altijd Oekraïne niet.

Orlande Figes: "Het geweld daar is een reactie op wat Rusland ziet als dubbele standaarden van het Westen. Als de Amerikanen Irak binnenvallen, is dat in naam van vrijheid. Als de Russen hetzelfde doen in Oekraïne, begint de Koude Oorlog opnieuw."

"Een andere reden is het neo-slavofilisme van het Poetin-regime. Poetin steunt Russen waar ze zich ook in de vroegere Sovjet-Unie bevinden. Dat heeft al tot een reeks van 'bevroren conflicten' geleid zoals in Abchazië in Georgië en Transnistrië in Moldavië.'

Het is opmerkelijk dat Rusland zijn macht wil tonen, maar tegelijkertijd ontkent dat het troepen heeft in Oekraïne. Is dat geen paradox?

Orlande Figes: "De ramp met vlucht MH17 was het kantelpunt. Poetin had toen gewoon moeten zeggen dat er een verschrikkelijke fout was gemaakt, en dat Rusland er alles aan ging doen om dat recht te zetten. Toen dat niet gebeurde, was er geen weg meer terug en volgde de ene leugen na de andere. Anderzijds is het misschien gewoon een middelvinger. Rusland dat toont dat het zich niet meer aan de internationale spelregels wil houden."

Wat denkt u van de sancties tegen Rusland voor zijn inmenging in Oekraïne?

Orlande Figes: "De typische Russische oligarch die in Londen woont met 25 miljoen pond op een rekening zal er door de sancties misschien maar 23 miljoen meer hebben. Gaat dat zijn gedrag veranderen? Nee. Het vraagt tijd voor je een Russische oligarch aan het piepen krijgt van ellende. Minstens vijf jaar, en zijn er sancties nodig die volledige sectoren treffen."

Olie en gas zijn goed voor twee derde van de Russische export. Dat is een logische kandidaat.

Orlande Figes: "Sommige Europese lidstaten hangen voor 70 procent van hun energiebehoefte af van Rusland. Dat zie ik dus niet gebeuren. Het zou ook geen goed idee zijn om het regime op die manier op de knieën te dwingen. Ik ben geen fan van Poetin, maar de instabiliteit die zou ontstaan en de politieke alternatieven zijn nog slechter."

De Russische schrijver-dissident Andrej Amalrik zei eind jaren zestig: 'Wij houden niet vast aan onze regering omdat die zo goed is, maar omdat wijzelf zo slecht zijn. We zijn passief, onwetend en bang. Maar we beginnen onze kracht te vinden, en dan is vroeg of laat veel mogelijk.' Was zijn hoop terecht?

Orlande Figes:"Nee. Kijk naar de manifestaties die in 2011 plaatsvonden op het Bolotnaya-plein als reactie op de frauduleuze parlementsverkiezingen. Die hebben tot niets geleid. De hoop was nochtans dat er een democratische revolutie zou komen, geleid door de intelligentsia.

"Het probleem is dat die niet wisten hoe dat te organiseren. Om een vuist te maken tegen een autoritair regime volstaat het niet om een keer per week de straat op te trekken en dan thuis koffie te gaan drinken. Je moet het Rode Plein bezetten en tonen dat het regime je daar niet weg krijgt. Ik wil niet hardvochtig klinken, maar je moet een paar kogels pakken. Dan pas ontstaat de mogelijkheid tot echte revolutie. Maar daar hebben de Russische intelligentsia de maag niet voor. Ondertussen hebben de meesten van hen het land verlaten. Zoals Stalin zei: geen mensen, geen probleem."

Daan Ballegeer in Londen

Lees het volledige interview in Trends van deze week.

Lees meer over:

Onze partners